Praca analityka OSINT wiąże się z wieloma wyzwaniami, z którymi nie zawsze radzą sobie nawet najnowsze technologie. Bez tak podstawowych umiejętności jak dociekliwość, wytrwałość i krytyczne myślenie nawet najbardziej zaawansowane narzędzia mogą okazać się nieprzydatne. W niniejszym artykule omówimy najważniejsze cechy i kompetencje, które powinny wyróżniać dobrego analityka wywiadu jawnoźródłowego.
Cierpliwość i wytrwałość
Praca analityka OSINT bywa żmudna i powtarzalna. Zdarza się, że krótki film trzeba obejrzeć wiele razy, zanim uda się wychwycić szczegóły pozwalające na przykład zidentyfikować miejsce jego powstania. Czasem konieczne jest także porównanie dziesiątek podobnych zdjęć, by zauważyć, że jedno z nich, przedstawiające pozornie to samo pomieszczenie, różni się choćby układem płytek podłogowych. W takich sytuacjach nieodzowne są cierpliwość i wytrwałość, dzięki którym analityk nie zniechęca się po kilku nieudanych próbach.
Skrupulatność oraz spostrzegawczość
Za cierpliwością i wytrwałością powinny iść skrupulatność oraz spostrzegawczość. Ta pierwsza sprawia, że w trakcie wieloetapowej, długotrwałej i niekiedy żmudnej analizy zwracamy uwagę na szczegóły, takie jak wspomniany układ płytek podłogowych czy pojawiający się na ułamek sekundy w tle nagrania billboard. Mogą one stanowić istotny element większej układanki. Z kolei spostrzegawczość pozwala dobremu analitykowi OSINT dostrzegać anomalie, wzorce i zależności niewidoczne na pierwszy rzut oka.
Kreatywność
Praca w wywiadzie jawnoźródłowym wymaga jednak nie tylko takich nudnych i przyziemnych cech. Dobry analityk OSINT powinien wykazywać się również kreatywnością. Wyszukując informacje, które mogą naprowadzić na właściwy trop, czasami zamiast godzinami analizować oficjalne rejestry, warto sprawdzić, czy osoba, którą się interesujemy, nie dzieli się w sieci szczegółami ze swojego życia zawodowego czy prywatnego, np. prowadząc bloga. Warto również pamiętać o innych nietypowych źródłach, jak np. archiwalne wydania prasy, gdzie można odkryć, że klucz do rozwiązania zagadki znajduje się w wywiadzie sprzed kilkunastu lat.
Umiejętność weryfikacji informacji
Kreatywność w wyszukiwaniu musi jednak iść w parze z umiejętnością weryfikacji pozyskanych informacji. Każdy analityk OSINT musi umieć ocenić wiarygodność źródeł oraz wykrywać błędy, manipulacje i przejawy dezinformacji. W idealnej sytuacji analityk jest w stanie potwierdzić daną informację w kilku niezależnych źródłach. Niestety nie zawsze jest to możliwe. Częścią pracy analityka wywiadu jawnoźródłowego jest umiejętność działania w warunkach niepewności. Zdarza się, że musi on wyciągać wnioski na podstawie niepełnych lub niejednoznacznych danych. Kluczowe jest jednak uwzględnienie takich ograniczeń i wątpliwości w raporcie końcowym.
Komunikacja analityczna
Raport końcowy stanowi zwieńczenie każdego śledztwa, dlatego analityk OSINT powinien wykazywać się systematycznością w dokumentowaniu procesu analitycznego oraz wykorzystywanych źródeł. Każde stwierdzenie zawarte w raporcie powinno być poparte odwołaniem do źródła, np. rejestru spółek, wpisów w CEIDG, zrzutów ekranu z Google Street View czy linków do wpisów w mediach społecznościowych. Bez dokumentacji i odwołań do źródeł raport analityczny nie jest raportem, lecz jedynie zbiorem hipotez i przypuszczeń.
Nawet najbardziej skrupulatny raport nie zda się na nic, jeśli nie będzie zrozumiały. Dlatego analityk OSINT musi umieć przedstawiać złożone ustalenia różnym grupom odbiorców. Tworząc raport, należy pamiętać, że jego adresat niekoniecznie wie, jak działa Biblioteka Reklam Meta czy czym są archiwizatory stron internetowych. Zadaniem analityka jest zatem takie przedstawienie informacji, aby były one zrozumiałe dla odbiorcy niezależnie od jego znajomości technik wywiadu jawnoźródłowego oraz wiedzy o funkcjonowaniu platform internetowych i mediów społecznościowych.
Umiejętności, nie narzędzia
Wszystkich cech i umiejętności, którymi powinien charakteryzować się analityk OSINT nie da się zawrzeć w krótkim artykule. W wywiadzie jawnoźródłowym nieodzowne są również etyka, odpowiedzialność oraz odporność na uprzedzenia poznawcze. Dobry i skuteczny analityk wywiadu jawnoźródłowego nie musi być wcale mistrzem najnowszych technologii.