Aktualność

17 listopada 2026|9 min. czytania

Dlaczego operacje wpływu w grach wideo są szczególnie niebezpieczne?

Gry stanowią codzienną formę rozrywki dla ponad 15,9 mln Polaków . Tak liczna grupa użytkowników, która często tworzy rozbudowane społeczności, m.in. na platformach takich jak Discord czy Reddit, stanowi potencjalny cel operacji wpływu, w tym działań dezinformacyjnych.

OAD_grafiki-na-strone_072026_o-dezinformacji_hero_mobile

Dlaczego operacje wpływu w grach wideo są szczególnie niebezpieczne?

Gry stanowią codzienną formę rozrywki dla ponad 15,9 mln Polaków[1]. Tak liczna grupa użytkowników, która często tworzy rozbudowane społeczności, m.in. na platformach takich jak Discord czy Reddit, stanowi potencjalny cel operacji wpływu, w tym działań dezinformacyjnych.

Dezinformacja jest obecna zarówno w samych grach, jak i w tworzonych do nich modyfikacjach (modach). Rozpowszechniana jest również za pośrednictwem kanałów i forów społecznościowych skupiających graczy. W artykule przedstawiono wybrane obszary środowiska gamingowego monitorowane przez analityków OAD NASK, a także przykłady występowania w nich szkodliwych i dezinformacyjnych przekazów.

Gry wideo

Gra „Squad 22: ZOV”, opracowana przez rosyjskie studio SPN Studio i wydana przez Zarobana Entertainment, zadebiutowała na platformie Steam 28 maja 2025 roku[2]. Przenosi gracza na pole bitwy, na którym toczą się walki między armią rosyjską a ukraińską. Rozgrywka ukazuje konflikt z perspektywy rosyjskich żołnierzy.

Gra została zrealizowana przy wsparciu informacyjnym Głównego Wojskowo-Politycznego Zarządu Sił Zbrojnych Federacji [3]. Tytuł jest wskazywany przez rosyjską armię jako narzędzie do nauki taktyki piechoty dla kadetów oraz członków nacjonalistycznej organizacji młodzieżowej „Junarmia” w Ukrainie[4]. Zgodnie z opisem twórców gry, odpowiadali oni za konsultacje dotyczące taktyki wojskowej, uzbrojenia, realiów pola walki oraz odwzorowania działań bojowych[5].


Zrzut ekranu z gry „SQUAD 22: ZOV planszę wyboru postaci[6].

Przykład budowania związku emocjonalnego między graczem a postaciami rosyjskich żołnierzy stanowi także mechanika trwałej utraty członków oddziału rozwijanych przez użytkownika w grze „Squad 22: ZOV”. Strata jednego z nich sprawia, że los członków rosyjskiego oddziału piechoty staje się dla odbiorcy istotny na poziomie osobistym.

Zrzut ekranu z gry „SQUAD 22: ZOV” przedstawiający planszę misji[7].

Polegli członkowie oddziału przedstawiani są obok żyjących postaci jako duchy. Utrata długo rozwijanej postaci o rozbudowanej biografii wzmacnia emocjonalne przywiązanie gracza oraz sprzyja identyfikowaniu się z rosyjskimi żołnierzami przedstawianymi w grze.

Wyidealizowany wizerunek Rosjan kontrastuje w fabule gry z dehumanizującym sposobem przedstawiania ukraińskich żołnierzy, którzy określani są między innymi mianem „gnid”, a w warstwie rozgrywki sprowadzani są do roli bezosobowych przeciwników, będących źródłem zagrożenia dla ludności cywilnej. Sam atak Rosji na Ukrainę jest gloryfikowany i przedstawiany jako „wojna wyzwoleńcza”.

Zastosowane zabiegi sprawiają, że gra wprost prezentuje założenia zgodne z rosyjską propagandą, dotyczące istnienia tak zwanej „specjalnej operacji wojskowej”. Udział rosyjskich żołnierzy i struktur państwowych w produkcji gry wpływa na jej propagandowy charakter.

Materiał promocyjny opublikowany na stronie twórcy gry „SQUAD 22: ZOV”, przedstawiający rosyjskich żołnierzy eliminujących ukraińskich żołnierzy ukrywających się w budynku oznaczonym napisem „Przedszkole Calineczka”

W ramach promocji tytułu zorganizowano zawody e-sportowe, w których uczestniczyli przedstawiciele rosyjskich instytucji państwowych. Wśród gości wydarzenia znalazł się m.in. naczelnik jednego z wydziałów Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Rosji (MChS) Dmitrij Krikunienko, pułkownik służby wewnętrznej, który uczestniczył w spotkaniu wraz z podległym zespołem funkcjonariuszy. Według opisu wydarzenia opublikowanego przez organizatora „goście z MChS przybyli na służbowych motocyklach, co wzbudziło zachwyt uczestników i widzów”[8]. Zaangażowanie instytucji wojskowych i państwowych wskazuje na fakt, że „SQUAD 22: ZOV” był promowany nie tylko jako produkt rozrywkowy, lecz również
jako narzędzie komunikacji politycznej i patriotycznej.

Informacja o zawodach e-sportowych zorganizowanych przez moskiewski ośrodek czasu wolnego „Atlant”, opublikowana na stronie twórców gry „SQUAD 22: ZOV”[9]. W otoczeniu promocyjnym widoczna jest symbolika wojskowo-patriotyczna, w tym wstążka św. Jerzego, współcześnie wykorzystywana jako symbol poparcia dla rosyjskich działań wojennych.

Na uwagę zasługuje również wykorzystanie w ścieżce dźwiękowej gry utworu „Перед Рассветом” w wykonaniu popularnego rosyjskiego rapera ST[10]. Udział rozpoznawalnego artysty wpisuje projekt „SQUAD 22: ZOV” w szerszy nurt prorosyjskiej kultury popularnej, w którym gry komputerowe, muzyka i przekaz patriotyczny tworzą wzajemnie wspierający się ekosystem komunikacyjny.

Inny przykład gry, w której występują treści propagandowe, stanowi produkcja „93, Kuindzhi”, dostępna od maja 2026 roku na platformie Steam[11]. Jej akcja rozgrywa się w czasie walk o Mariupol w marcu 2022 roku. W grze występuje symbolika związana z tak zwaną „specjalną operacją wojskową”, przedstawianą jako wyzwolenie mieszkańców Donbasu represjonowanych przez ukraińskich nacjonalistów.

Zrzut ekranu z gry “93, Kuindzhi”, przedstawiający symbolikę obecną w rozgrywce

Choć gra wyraźnie adresowana jest do odbiorców wewnątrz Rosji, to ze względu na swoje walory artystyczne może również wywierać wpływ na graczy zza granicy (oprócz rosyjskiej wersji językowej posiada ona również angielską i chińską).

Zrzut ekranu z gry “93, Kuindzhi”, przedstawiający duchowe rozterki głównego bohatera: „Zdaje się, że istnieją wybory pozbawione wyboru. Mi nie pozostawiono żadnego”.

Mody do gier

Mody, czyli modyfikacje do gier, tworzone są zazwyczaj przez społeczność graczy[12]. Pozwalają one na spersonalizowanie bądź zmianę kontekstu rozgrywki za pomocą dodawania własnej zawartości w postaci m.in. elementów graficznych, dźwiękowych czy tekstowych. Dodatkowe materiały umożliwiają rozszerzanie bazowych scenariuszy istniejących już gier.

W ten sposób stosunkowo łatwo można zmodyfikować rozgrywkę tak, by zawierała ona określone przekazy i narracje. Z perspektywy wydawcy moda, jest to rozwiązanie znacznie mniej kosztowne niż tworzenie od podstaw pełnej wersji gry. Dystrybucja i implementacja modów są bazowymi funkcjami platformy Steam, ale pobieranie repozytoriów z rozszerzeniami jest również możliwe m.in. poprzez platformę Discord oraz strony takie jak GitHub.

Przykładem modyfikacji do popularnej gry strategicznej „Hearts of Iron IV” jest „African Dawn”. Tytuł, który został opublikowany w lipcu 2024 roku[13] już w ciągu miesiąca od premiery został wycofany z dystrybucji na platformie Steam przez Paradox Interactive, oficjalnego wydawcę podstawowej wersji gry[14]. Mod przedstawia alternatywną wizję politycznej przyszłości kontynentu afrykańskiego. Fabuła rozpoczyna się w 2022 roku, gdy zamach stanu w Burkina Faso staje się początkiem zmian politycznych, stawiających przed graczem perspektywę ograniczenia wpływów państw zachodnich w regionie.

W modzie wykorzystano charakterystyczną dla gier z serii „Hearts of Iron” mechanikę opartą na eksplorowaniu alternatywnych wizji historii i przyszłości w celu promowania antykolonialnej narracji wobec państw Zachodu. Jest to ideologiczny element operacji wpływu Rosji w Afryce, stosowany nie tylko w dziedzinie gier. Zgodnie z nim Rosja stanowi alternatywę dla państw zachodu niegdyś kolonizujących Afrykę. W przeciwieństwie do nich Rosja nie stosuje praktyk neoimperialnych, a przynajmniej nigdy nie stosowała ich wobec Afryki, co sprawia, że ma się ona jawić jako atrakcyjny i lojalny sojusznik.

Fragment zwiastuna moda “African Dawn” z widoczną rosyjską flagą opublikowany na portalu Rutube.ru

Komunikaty prasowe, będące częścią gry Hearts of Iron IV, są w jej modyfikacji wykorzystywane jako jeden z nośników silnie rusocentrycznego przekazu. Za ich pomocą, w heroizujący sposób przedstawiane są postaci takie jak Jewgienij Prigożyn, lider Grupy Wagnera, oskarżanej przez ekspertów ONZ o możliwe zbrodnie wojenne. Przykład ten pokazuje, w jaki sposób twórcy moda wykorzystują istniejące mechaniki gry do tworzenia i utrwalania określonego obrazu wydarzeń oraz postaci.

Zrzut ekranu z moda „African Dawn”, przedstawiający komunikat o śmierci Jewgienija Prigożyna w katastrofie lotniczej. Okna interakcji gracza zawierają komentarze „Bóg nie dał Wam dożyć epoki przemian” oraz „Żegnaj, dziadku Żenio”.

Głównym twórcą projektu „Africa Dawn” jest Grigorij Korolow, występujący pod pseudonimem „Grisha Putin”[16]. Jego prorosyjska aktywność wykracza poza świat gier i obejmuje między innymi organizowanie zbiórek na wyposażenie dla żołnierzy. Mężczyzna w przeszłości prowadził streamy gier z petersburskiej siedziby Grupy Wagnera, podczas których występował w rosyjskim mundurze, otoczony symboliką kojarzoną z rosyjską inwazją na Ukrainę. Jak informują rosyjskojęzyczne media niezależne, w tym portal „Настоящее Время” (Current Time), Korolow jest związany z przedstawicielami rosyjskiego życia politycznego[17].

Modowanie[18], jest wykorzystywane także przez osoby i środowiska zaangażowane w działalność propagandową. Wykorzystywanie zasobów stworzonych przez oryginalnego wydawcę oraz możliwość dotarcia do społeczności już związanej z pierwotnym tytułem sprawiają, że rozszerzanie bazowych scenariuszy gier stanowi atrakcyjne i zasięgowe narzędzie wpływu.[19]. Podobnie jak w przypadku innych mediów kluczowym elementem przeciwdziałania pozostaje profilaktyka. Jak wskazuje Komisja Europejska, budowanie kompetencji medialnych i krytycznego myślenia jest jednym z elementów budowania odporności na dezinformację[20]. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera edukacja odbiorców i wzmacnianie zdolności rozpoznawania manipulacyjnych przekazów, także wtedy, gdy są one prezentowane w formie rozrywki.

Platformy dla społeczności graczy

Na zagrożenia związane z dezinformacją i działalnością niezgodną z prawem narażeni są także użytkownicy platform związanych ze środowiskiem gamingowym, takich jak Discord, Twitch czy Reddit. Specyfika funkcjonowania tych serwisów, w tym zamknięty lub półprywatny charakter części społeczności i kanałów komunikacji, może sprzyjać rozpowszechnianiu narracji propagandowych i dezinformacyjnych, a także treści zachęcających do podejmowania nielegalnych działań w świecie rzeczywistym. W przeszłości przestrzenie te były wykorzystywane m.in. przez radykalne ugrupowania polityczne i organizacje terrorystyczne do docierania do potencjalnych zwolenników oraz ich rekrutacji[21].

Atak terrorystyczny w Buffalo, do którego doszło w maju 2022 r., pokazał, że platformy gamingowe mogą stanowić skuteczne narzędzie rozpowszechniania treści ekstremistycznych. Sprawca przeprowadził zamach na tle rasistowskim, transmitując go na żywo za pośrednictwem platformy Twitch. Według późniejszych ustaleń, od miesięcy zapowiadał swoje działania na platformie Discord, a samą transmisję traktował jako propagandowe narzędzie mające inspirować kolejne akty terroru.

Kadr pochodzący z transmisji nadawanej przez sprawcę zamachu w Buffalo, przedstawiający jego przejazd na miejsce ataku. Pomimo szybkiej reakcji platformy Twitch, nagranie zostało skopiowane i rozpowszechnione w mediach społecznościowych.

W Polsce odpowiedzią na zagrożenia związane z radykalizacją w internecie są m.in. kampanie promujące wczesne rozpoznawanie zagrożeń oraz reagowanie na niepokojące treści. Jak wskazano we współorganizowanej przez NASK kampanii „Zanim coś wydarzy się w realu, zareaguj w sieci”, lekceważenie sygnałów ostrzegawczych może zmniejszać szanse na skuteczną reakcję, zanim niebezpieczne zjawiska ulegną eskalacji[22]. Z tego powodu kluczowe znaczenie mają działania profilaktyczne w postaci budowania świadomej społeczności użytkowników internetu, zdolnej do rozpoznawania i zgłaszania niepokojących sygnałów, zanim ich konsekwencje ujawnią się w świecie rzeczywistym.

Wpływ gier na graczy

W przypadku dezinformacji rozpowszechnianej za pośrednictwem wpisów w mediach społecznościowych czy materiałów wideo odbiorca najczęściej przyjmuje rolę biernego obserwatora. W środowisku gier mechanizm oddziaływania jest jednak inny – aktorzy prowadzący działania dezinformacyjne mogą wykorzystywać aktywność i zaangażowanie graczy, włączając szkodliwe przekazy bezpośrednio w rozgrywkę. Wciągające scenariusze i możliwość aktywnego uczestniczenia w przedstawianych wydarzeniach mogą sprawiać, że odbiorcy łatwo przyswoją zawarte w nich narracje, a z czasem nawet zaczną się z nimi utożsamiać.

Obecność młodzieży na platformach dla graczy wiąże się z kolei z zagrożeniami opisywanymi przez ekspertów Dyżurnet.pl. W swoich raportach zwracają oni uwagę m.in. na wykorzystywanie platform komunikacyjnych popularnych wśród graczy do nawiązywania kontaktów dorosłych z małoletnimi, a także na trudności związane z moderowaniem zamkniętych społeczności internetowych[23]. Badacze z kolei opisują przypadki treści ekstremistycznych publikowanych w takich serwisach, jak na przykład Twitch czy Discord.[24] Rozwiązania proponowane przez instytucje publiczne obejmują nie tylko moderowanie treści w granicach przepisów prawa[25], lecz również zwiększanie świadomości użytkowników i promowanie postaw polegających na zgłaszaniu niepokojących sygnałów[26].

Przestrzeń gamingowa stanowi pole wielu nowych wyzwań i zagrożeń, do tej pory kojarzonych z innymi obszarami internetu. Dlatego tak istotne jest podnoszenie świadomości o tych zagrożeniach zarówno wśród rodziców młodszych graczy, jak i dorosłych użytkowników. Warto przy tym pamiętać, że gry wciąż pozostają przestrzenią pasjonującej rozrywki i budowania relacji, ale powinna być ona eksplorowana z ostrożnością i rozsądkiem.

 

[1] https://videogamespoland.pl/publikacje?post=6675

[2] https://store.steampowered.com/app/3573040/Squad_22_ZOV/

[3] https://web.archive.org/web/20260608084153/https://squad22.online/gameteam/

[4] https://web.archive.org/web/20260608084153/https://squad22.online/gameteam/

[5] https://web.archive.org/web/20260608084153/https://squad22.online/gameteam/

[6] https://www.youtube.com/watch?v=62cU6Rxh9j0&t=348s

[7] https://www.youtube.com/watch?v=62cU6Rxh9j0&t=927s

[8] https://web.archive.org/web/20260608073355/https://squad22.online/the-first-official-tournament-is-over/

[9] https://web.archive.org/web/20260608073355/https://squad22.online/the-first-official-tournament-is-over/

[10] https://www.youtube.com/watch?v=Kqrrfrzxen4&list=RDKqrrfrzxen4

[11] https://store.steampowered.com/app/4275420/93_Kuindzhi/

[12] https://pl.wikipedia.org/wiki/Modyfikacja_gry_komputerowej

[13] https://web.archive.org/web/20260212195044/https://afrinz.ru/en/2024/07/african-dawn-ai-and-streamer-grisha-putin-developed-an-african-version-of-hearts-of-iron-iv/

[14] https://vk.ru/wall-226120798_459

[15] https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/01/mali-un-experts-call-independent-investigation-possible-international-crimes

[16] https://news.ru/culture/20-letnij-kibersportsmen-soobshil-o-vysokom-urovne-patriotizma-molodezhi-v-rf

[17] https://www.currenttime.tv/a/grishi-putina-strimer-propagandiruet-voynu-ukraine-sobiraet-dengi/33220723.html

[18] https://pl.wikipedia.org/wiki/Modyfikacja_gry_komputerowej

[19] https://vk.ru/wall-226120798_459

[20] https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/media-literacy

[21] https://www.nbcnews.com/tech/security/discord-messages-server-dhs-terror-extremist-charlie-kirk-fbi-patel-rcna232377

[22] https://dyzurnet.pl/newsy/zanim-cos-wydarzy-sie-w-realu-zareaguj-w-sieci-ruszyla-ogolnopolska-kampania

[23] https://www.nask.pl/media/2024/10/Raport-Dyzurnet_pl-2022.pdf

[24] https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2025.1537460/

[25] https://dyzurnet.pl/newsy/patotresci-w-internecie-a-art-255b-kodeksu-karnego-komentarz-i-analiza-dyzurnet-pl

[26] https://dyzurnet.pl/newsy/zanim-cos-wydarzy-sie-w-realu-zareaguj-w-sieci-ruszyla-ogolnopolska-kampania

 

Udostępnij ten wpis

Wiedza

Aktualności

Upewnij się, że nie wprowadzasz dezinformacji

Aktualność10 listopada 2026

Upewnij się, że nie wprowadzasz dezinformacji

Tragiczne wydarzenia, które rozegrały się w sobotę w Krakowie i Ostrowcu Świętokrzyskim, wywołały w internecie falę dezinformacji. Narzędzia AI spotęgowały chaos: internauci wykorzystywali je na ogromną skalę do "poprawiania" zdjęć czy stopklatek z filmików zamieszczanych w sieci. W efekcie rozpowszechniali także szczegóły, których nie było w oryginalnych materiałach.