Jak rozpoznać dezinformację i chronić się przed manipulacją? Odkryj techniki i mechanizmy związane z rozpowszechnianiem fałszywych treści z pomocą ekspertów z Ośrodka Analizy Dezinformacji Instytutu NASK.
Dezinformacja to fałszywe lub wprowadzające w błąd treści. Mogą przybierać różne formy: postów, artykułów, komentarzy, filmów czy nagrań audio.
Dezinformacja jest rozpowszechniana w celu umyślnego wyrządzenia szkody publicznej lub osiągnięcia zysku. Ostateczne cele dezinformacji to wzbudzenie strachu, utrata zaufania do instytucji i polaryzacja społeczna.
Każdy z nas może przyczynić się do szerzenia dezinformacji. Wystarczy np. udostępnić fałszywą treść w mediach społecznościowych.
Dezinformacja podważa zaufanie do instytucji publicznych, nauki czy mediów. Sprzyja destabilizacji państwa i podsycaniu podziałów społecznych.
Treści nieprawdziwe, tworzone i rozpowszechniane bez intencji wyrządzenia szkody. Mogą powstawać w wyniku błędu lub braku rzetelności.
Fałszywe, niedokładne lub wprowadzające w błąd treści, które są zaprojektowane, prezentowane i promowane w celu umyślnego wyrządzenia szkody publicznej lub osiągnięcia zysku.
Treści prawdziwe, wykorzystywane w sposób szkodliwy lub złośliwy, w celu wyrządzenia krzywdy. Mogą być związane np. z upublicznianiem informacji prywatnych.
Internet daje nam łatwy dostęp do informacji. Jednak wśród mądrych rad i sprawdzonych przepisów są również nieprawdziwe lub mylące treści. Część z nich może być przykładem dezinformacji. Naucz się je rozpoznawać i weryfikować. Powiedz: SPRAWDZAM!
Uważaj na clickbaity, wykrzykniki, wielkie litery oraz emocjonalne nagłówki wymuszające natychmiastowe kliknięcie.
Zastanów się, czy treść nie ma na celu wywołania gniewu, strachu lub skłócenia odbiorców.
Zachowaj zdrowy rozsądek i oceń, czy przedstawione wydarzenia lub liczby są prawdopodobne.
Sprawdź, kto jest autorem tekstu. Czy rzeczywiście istnieje? Czy jest ekspertem w swojej dziedzinie? Czy jest znany z wiarygodnych publikacji?
Zweryfikuj, czy źródło nie pomija ważnych faktów, nie wyrywa cytatów z kontekstu lub nie manipuluje danymi.
Sprawdź, czy przekaz nie uderza w konkretne osoby, grupy lub instytucje za pomocą pomówień czy obelg.
Pomyśl, jaka może być intencja autora lub źródła. Czy chce poinformować, sprzedać produkt, czy wpłynąć na Twoje poglądy?
Oceń całościowy kontekst – poszukaj informacji w innych, niezależnych i sprawdzonych serwisach informacyjnych.
Bądź świadomy technik manipulacji (np. zmanipulowane zdjęcia, fotomontaże, deepfake).
Sensacyjny lub emocjonalny nagłówek, który ma przyciągać uwagę.
Sformułowania, które wywołują strach, oburzenie, gniew czy złość.
Wykorzystywanie czyjegoś wizerunku i autorytetu do szerzenia szkodliwych treści.
Wybór informacji pasujących do tezy przy jednoczesnym pominięciu kontekstu.
Nieuzasadnione założenie związku przyczynowo-skutkowego między zdarzeniami.
Powoływanie się na osobiste doświadczenie, aby podważyć dane statystyczne czy wyniki badań.
Wygenerowany przez sztuczną inteligencję fałszywy materiał audio lub wideo.
Manipulowanie materiałem audiowizualnym za pomocą prostych, powszechnie dostępnych narzędzi.
Dowiedz się, kogo określa się mianem aktorów dezinformacji.
Służby różnych krajów
Mogą celowo rozprzestrzeniać dezinformację, by osiągnąć swoje cele poprzez wpływanie na politykę, gospodarkę, bezpieczeństwo czy kulturę innych krajów.
Trolle i boty
Trolle to użytkownicy zamieszczający prowokacyjne treści. Boty są automatycznymi kontami tworzącymi sztuczny tłum. Mogą działać w sposób zorganizowany, w ramach tzw. farm.
Osoby publiczne, politycy, liderzy opinii, zwykli użytkownicy
Mogą posługiwać się nierzetelnymi danymi czy zmanipulowanymi informacjami. Jeżeli robią to bez intencji wyrządzenia szkody, mówimy o misinformacji.
Aktualności
Aktualność18 sierpnia 2026
Skuteczniej przeciwdziałać manipulacji informacyjnej, w tym zagranicznym operacjom wpływu i wzmacniać odporność instytucji publicznych – to cel współpracy między NASK, a OECD. Za deklaracjami idą konkretne działania – eksperci już pod koniec września spotkają się w siedzibie NASK, by przyjrzeć się zagrożeniom w polskiej przestrzeni informacyjnej i sprawdzić jak instytucje w kraju radzą sobie z dezinformacją.
Aktualność17 sierpnia 2026
Co o Polsce słyszą chińscy internauci? Między innymi, że prowadzi agresywną politykę zagraniczną, dąży do militaryzacji, a NATO odpowiada za konflikty w Europie Wschodniej. Eksperci Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK sprawdzili, jak rosyjskie narracje przenikają do chińskiej infosfery i komu służy ich rozpowszechnianie. Wyniki badania przedstawia najnowszy raport „Rosyjski głos za Wielkim Murem".
Aktualność23 lipca 2026
Broń XXI wieku stosowana jest nie tylko na polu bitwy, walka przeniosła się do sfery cyber, internetu i mediów społecznościowych. Dlatego skuteczna odpowiedź na zagraniczne operacje wpływu wymaga współpracy ponad granicami. NASK wraz z partnerami z Polski oraz brytyjskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych podpisało porozumienie o współpracy. Wszystko w trosce o bezpieczeństwo informacyjne w Europie.
Aktualność21 lipca 2026
Czy o tym, co widzisz na TikToku, decyduje wyłącznie biznes? Wyniki badania NASK pokazują, że sposób rekomendowania treści może sprzyjać budowaniu korzystnego wizerunku Chin. Eksperci Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK zbadali blisko 10 tys. materiałów dotyczących sześciu tematów uznawanych przez Pekin za szczególnie wrażliwe. Pozostaje pytanie: czy algorytm platformy może wpływać na obraz Chin w oczach polskich użytkowników?
