SNA dostarcza narzędzi do lepszego zrozumienia mechanizmów rozpowszechniania konkretnych treści w Internecie.
Skuteczne przeciwdziałanie dezinformacji wymaga korzystania ze zróżnicowanych metod analitycznych. Oznacza to potrzebę badania publikowanych treści pod kątem narracji i wykorzystywanych technik manipulacji, ale także na dążeniu do lepszego rozumienia mechanizmów ich dystrybucji. Jest to szczególnie istotne, ponieważ treści dezinformacyjne są często rozpowszechniane przez grupy powiązanych kont, co zwiększa ich zasięg i widoczność.
Jednym z podejść z powodzeniem wykorzystywanych do lepszego zrozumienia mechanizmów rozpowszechniania dezinformacji jest analiza sieci społecznych (ang. social network analysis, SNA). Metoda ta pozwala między innymi na analizowanie powiązań pomiędzy kontami na platformach mediów społecznościowych, dzięki czemu możliwe jest ustalenie czy istnieją grupy kont wzmacniające określone treści dezinformacyjne w sposób skoordynowany.
Co pozwala osiągnąć analiza sieci społecznych?
SNA dostarcza narzędzi do lepszego zrozumienia mechanizmów rozpowszechniania konkretnych treści w Internecie, na przykład wpisów publikowanych na platformach takich jak X czy Facebook lub materiałów wideo udostępnianych za pośrednictwem TikToka. Metoda ta pozwala osiągnąć dwa kluczowe cele: poznanie struktury sieci oraz określenie ról pełnionych przez poszczególnych użytkowników. Dzięki temu można prześledzić drogę, jaką pokonuje dezinformacja na konkretnej platformie społecznościowej, zidentyfikować użytkowników odpowiedzialnych za pierwotną publikację badanych treści, wskazać konta mające największy wpływ na ich dalsze rozpowszechnianie oraz zrozumieć, w jaki sposób materiały te docierają do kolejnych odbiorców.
Kluczowe pojęcia SNA
Każda sieć społeczna składa się z dwóch podstawowych elementów: węzłów oraz krawędzi[1][2]. To właśnie na podstawie danych odnoszących się do tych konkretnych aspektów możliwa jest analiza przepływu dezinformacji w Internecie.
Źródło: Opracowanie własne
Węzeł (ang. node) to pojedynczy podmiot występujący w analizowanej sieci. Stanowi on podstawową jednostkę analizy każdej sieci społecznej. Przykładowo, węzłem może być konto użytkownika na platformie społecznościowej Facebook.
Krawędź (ang. edge) reprezentuje relację lub interakcję między dwoma węzłami. W kontekście mediów społecznościowych mogą to być różne formy aktywności użytkowników, takie jak obserwowanie konta, oznaczenie innego użytkownika, skomentowanie wpisu lub jego udostępnienie.
Źródło: Opracowanie własne
Powyżej przedstawiono prosty graf obrazujący fikcyjną sieć społeczną. Załóżmy, że węzły reprezentują konta użytkowników platformy X, natomiast krawędzie oznaczają relacje obserwowania pomiędzy nimi. Na podstawie grafu można odczytać, że Użytkownik #1 obserwuje Użytkownika #3, a Użytkownik #6 obserwuje Użytkownika #2 i Użytkownika #5. Widać również, że Użytkownik #2 i Użytkownik #3 obserwują się wzajemnie, co oznacza istnienie dwustronnej relacji między tymi kontami. Nawet tak prosty przykład pokazuje, w jaki sposób grafy pozwalają wizualizować powiązania między użytkownikami oraz analizować strukturę sieci społecznej.
Określanie ról pełnionych przez poszczególnych użytkowników
Jednym z kluczowych zastosowań analizy sieci społecznych jest określanie ról pełnionych przez poszczególnych użytkowników. W tym celu wykorzystuje się różne wskaźniki SNA, które pozwalają określić znaczenie i pozycję danego konta w strukturze analizowanej sieci. Dzięki temu możliwe jest wskazanie, które konta odgrywają najważniejszą rolę w pierwotnej publikacji, dalszym rozpowszechnianiu oraz przekazywaniu dezinformacji pomiędzy różnymi grupami użytkowników. W kontekście analizy rozpowszechniania dezinformacji szczególnie istotne są trzy kategorie użytkowników sieci:
Autorytety (ang. authorities): Użytkownicy uznawani za wartościowe źródła informacji, których treści cieszą się dużym zainteresowaniem użytkowników danej sieci. Ze względu na swoją pozycję mogą oni odgrywać rolę pierwotnych rozsiewaczy treści dezinformacyjnych, ponieważ publikowane przez nich wpisy są chętnie komentowane, cytowane i udostępniane. Identyfikacja takich kont pozwala ustalić, kto mógł zapoczątkować rozpowszechnianie danego przekazu na konkretnej platformie.
Wzmacniacze (ang. hubs): Użytkownicy posiadający liczne połączenia z innymi użytkownikami danej sieci oraz często wchodzący w interakcje z treściami publikowanymi przez autorytety. Poprzez udostępnianie, komentowanie i promowanie konkretnych wpisów zwiększają ich zasięg oraz pomagają dotrzeć do szerszego grona odbiorców. W ten sposób pełnią rolę, którą może określić jako wzmacniacz treści dezinformacyjnych. Identyfikacja i analiza aktywności takich kont może pomóc w wykrywaniu potencjalnych siatek botów oraz innych kont uczestniczących w skoordynowanym rozpowszechnianiu dezinformacji.
Pośrednicy (ang. bridges / brokers): Użytkownicy pełniący funkcję łączników pomiędzy różnymi społecznościami w sieci. Często znajdują się oni na najkrótszych ścieżkach komunikacji między innymi użytkownikami, dzięki czemu mogą odgrywać rolę „strażników” kontrolujących przepływ informacji. Identyfikacja takich kont może pomóc ustalić, kto przyczynił się do przenoszenia konkretnych treści dezinformacyjnych pomiędzy grupami użytkowników, które w przeciwnym razie pozostawałyby w osobnych bańkach informacyjnych.
Źródło: Opracowanie własne
Podsumowanie
Analiza sieci społecznych w kontekście przeciwdziałania dezinformacji stanowi cenne uzupełnienie badania treści pod kątem wykorzystywanych narracji i technik manipulacji. Poprzez analizę struktury sieci oraz określenie ról pełnionych przez poszczególnych użytkowników możliwe jest skuteczniejsze wykrywanie pierwotnych rozsiewaczy dezinformacji, kont wzmacniających ich przekazy oraz użytkowników odpowiedzialnych za przenoszenie treści pomiędzy różnymi społecznościami. W efekcie analiza sieci społecznych dostarcza cennych informacji wspierających działania Ośrodka Analizy Dezinformacji związane z monitorowaniem, wykrywaniem i ograniczaniem zjawiska dezinformacji w mediach społecznościowych, pozwalając skuteczniej identyfikować konta, których aktywność może stanowić podstawę do zgłoszenia ich do moderacji.
[1] Knoke, D., & Yang, S. (2020). Social Network Analysis. Sage.
[2] Kadushin, C. (2012). Understanding Social Networks: Theories, Concepts, and Findings. Oxford University Press.
Gry stanowią codzienną formę rozrywki dla ponad 15,9 mln Polaków . Tak liczna grupa użytkowników, która często tworzy rozbudowane społeczności, m.in. na platformach takich jak Discord czy Reddit, stanowi potencjalny cel operacji wpływu, w tym działań dezinformacyjnych.
Praca analityka OSINT wiąże się z wieloma wyzwaniami, z którymi nie zawsze radzą sobie nawet najnowsze technologie. Oto najważniejsze cechy i kompetencje dobrego analityka wywiadu jawnoźródłowego.