Jakie zgłoszenia kierować do Ośrodka Analizy Dezinformacji?

Czym jest dezinformacja?

Zgodnie z definicją dezinformacja to „wszystkie formy fałszywych, niedokładnych lub wprowadzających w błąd informacji zaprojektowanych, prezentowanych i promowanych w celu umyślnego wyrządzenia szkody publicznej lub osiągnięcia zysku”[1]. Uzupełnieniem tego opisu jest także uwzględnienie Kodeksu Postępowania Unii Europejskiej w zakresie dezinformacji, zgodnie z którym dezinformacja została zdefiniowana jako: „możliwe do zweryfikowania fałszywe lub wprowadzające w błąd informacje, które łącznie (a) są tworzone, prezentowane i rozpowszechniane w celu uzyskania korzyści ekonomicznych lub celowego wprowadzenia w błąd opinii publicznej; oraz (b) mogą wyrządzać szkodę publiczną, stanowiącą zagrożenie dla demokratycznych procesów politycznych i decyzyjnych, a także dóbr publicznych, takich jak ochrona zdrowia obywateli UE, środowiska lub bezpieczeństwa”[2].

Kiedy fałszywa informacja staje się nielegalna?

Istotnym ograniczeniem przeciwdziałania dezinformacji jest fakt, że zjawisko to formalnie nie jest nielegalne. Oznacza to, że treść, którą analityk OAD NASK może uznać za zasadną do zgłoszenia, musi jednocześnie spełniać kryterium niezgodności z regulaminem danej platformy społecznościowej bądź nosić znamiona łamania innych regulacji prawnych.

Przykłady zgłoszeń zasadnych

Wśród zgłoszeń zasadnych na pewno znajdą się reklamy typu deepfake, które wykorzystują wizerunek osób powszechnie znanych lub instytucji. Mają one na celu wyłudzanie danych, środków lub manipulowanie odbiorcami na wskazany temat. Do innych przykładów możemy zaliczyć manipulację kontekstem, czyli celowe selektywne wybieranie wypowiedzi lub fragmentów danych do fałszowania przekazu. Równie istotnymi przypadkami jest dezinformacja na temat zdarzeń kryzysowych, czyli takich w których chaos informacyjny może bezpośrednio wpływać na bezpieczeństwo obywateli. Może to być realizowane poprzez zawyżanie lub zaniżanie skutków jakiegoś zjawiska czy też podawanie fałszywej przyczyny zdarzenia, aby podsycać strach oraz inne skrajne emocje.

Do OAD NASK można przesyłać także materiały dezinformacyjne publikowane na stronach www. Jednak z uwagi na brak kompleksowych regulacji związanych z dezinformacją online, treści te nie są usuwane ani blokowane. Wyjątkiem są portale, które wykorzystują dezinformację w celu wyłudzenia danych lub środków. Taki incydent stanowi jednocześnie naruszenie polskiego prawa, a szkodliwa domena jest wpisywana na listę ostrzeżeń. Specjalne uprawnienia do blokowania treści na stronach internetowych posiada też Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), ale nie są one wprost związane z przeciwdziałaniem dezinformacji.

Wszystkie zgłaszane artykuły publikowane na portalach internetowych są rozpatrywane przez OAD NASK standardowo, a w przypadku wystąpienia dezinformacji oceniane i archiwizowane w wewnętrznej bazie.

Podstawa działania OAD NASK ze zgłoszeniami

OAD NASK realizuje zadania i cele wynikające z projektu finansowanego ze środków Ministerstwa Cyfryzacji. Jednym z podejmowanych działań jest między innymi obsługa zgłoszeń dezinformacyjnych. Analitycy OAD NASK w ramach dostępnych ścieżek przekazują fałszywe treści i konta do stosownych serwisów. Ostateczną decyzję o moderacji lub usunięciu treści podejmują platformy.

W celu sprawnego analizowania i przekazywania zgłoszeń do platform społecznościowych przyjęliśmy wewnętrzną kategoryzację naruszeń w podziale na: dezinformację, manipulację i podszywanie. Pozwala ona na łatwiejsze dopasowanie szkodliwej treści do naruszenia regulaminu serwisu lub innej regulacji prawnej.

Czego nie obsługujemy?

OAD NASK nie jest organem egzekwującym regulacje prawne, a więc nie ma bezpośredniego wpływu na wynik zgłoszenia. Głównym obszarem naszego działania są monitoring przestrzeni informacyjnej oraz analizowanie i badanie dezinformacji, aby ograniczać negatywne skutki tego zjawiska.

W celu lepszego zrozumienia naszej pracy, poniżej wskazujemy obszary, które są poza zakresem naszego działania:

1. Odzyskiwanie dostępów do konta na platformie społecznościowej, również w przypadku przejęcia dostępu do konta;
2. Przeciwdziałanie mowie nienawiści, jeżeli w materiale nie pojawia się dezinformacja;
3. Obsługa treści szkodliwych innych niż dezinformacja, na przykład materiałów zawierających przemoc. Takie incydenty należy przesyłać do zespołu Dyżurnet.pl;
4. Obsługa cyberzagrożeń, do których dochodzi w sieci lub za pośrednictwem wiadomości SMS i połączeń telefonicznych. Takie incydenty należy przesyłać do zespołu CERT Polska;
5. Przypadki nieuczciwej konkurencji i łamaniem praw konsumenta. Takie incydenty należy przesyłać do UOKiK;
6. Podejrzenie zniesławienia lub pomówienia w sieci bez wyroku sądu.

Wszystkie dezinformacyjne treści prosimy zgłaszać poprzez formularz

Przypisy

[1] de Cock Buning, M. (2018). A multi-dimensional approach to disinformation: Report of the independent high level group on fake news and online disinformation. Publications Office of the European Union, str. 3; dostęp: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/final-report-high-level-expert-group-fake-news-and-online-disinformation [12.07.2024]

[2] European Union (2018), European Commission, EU Code of Practice on Disinformation; dostęp: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/2018-code-practice-disinformation [12.07.2024]